مفهوم NFT
Nft توکن غیرقابل تعویض مفهومی نسبتاً جدید است که به سرعت به یکی از موضوعات داغ دنیای هنر و فناوری تبدیل شده است. آثار هنری تولیدشده در قالب Nft باعث رونق چشمگیر بازار هنر دیجیتال شدهاند. Nft موجب تحول عظیم بازار هنر شده است و بستری برای مالکیت دیجیتال فراهم میآورد. این فناوری از بلاکچین بهویژه اتریوم سرچشمه گرفته و هدف آن تمایز و شناسایی هر دارایی دیجیتال به صورت یکتا است. هر Nft اطلاعاتی مانند زمان ایجاد، سوابق خرید و فروش و مالکیت را ثبت میکند؛ در نتیجه مشکلاتی مانند سرقت هنری یا نبود شفافیت در مالکیت آثار دیجیتال تا حد زیادی رفع میشود.
رشد چشمگیر بازار NFT
از سال ۲۰۲۱ موجب توجه گستردهی هنرمندان، شرکتها و مجموعهداران شده است. از دید اقتصادی، Nft بستری برای خرید، فروش و سرمایهگذاری ثانویه فراهم کرده است که میتواند سود بالایی تولید کند. Nft مانند ارزهای دیجیتال است، اما قابل تعویض نیست؛ یعنی هر Nft هویت دیجیتال یکتایی دارد (مثل شماره شناسنامه). ویژگیهای اصلی آن شامل:دیجیتالی بودن و حفظ حقوق مالکیت؛ شفافیت در تراکنشها؛ کمیابی؛ اصالت و غیرقابلکپی بودن؛ ماندگاری اطلاعات بر بستر بلاکچین. در بازار جهانی، پروژههایی مانند Axie Infinity، NBA Top Shot و Alien Worlds در صدر معاملات هستند. در چین نیز شرکتهایی مانند Tencent و Alibaba پلتفرمهای Nft بومی ایجاد کردهاند.
استراتژی بازاریابی NFT
در بازاریابی Nft، تمرکز بر ساخت هویت برند دیجیتال و تلفیق فضاهای واقعی و مجازی است. برای نمونه، در صنعت مد، برندها مدل «فضای واقعی و مجازی مشترک» را بهکار میبرند تا از ترکیب لباس فیزیکی و نسخهی دیجیتال آن تجربهای جدید خلق کنند. ترکیب Nft با هوش مصنوعی به ایجاد جهانهای مجازی تعاملی کمک کرده و جایگاه جدیدی برای برندها ایجاد کرده است.
علاقه بازار هنر به NFT
اگرچه از حدود سال ۲۰۱۸ توجههایی به Nft در بازار هنر وجود داشت، اما این مفهوم تا فروش تاریخی اثر Beeple با عنوان Everydays در مارس ۲۰۲۱، در سطح عمومی چندان شناخته شده نبود. این فروش، رکورد سومین قیمت بالاتر حراج برای یک هنرمند زنده را ثبت کرد و پس از آن، موج معاملات Nft با سرعت چشمگیری ادامه یافت. با این حال، بخش زیادی از این معاملات شامل فروشهایی با ارزشهای بسیار پایین بود که در میان تعداد محدودی از خریداران و فروشندگان دستبهدست میشد. در حوزهی Nftهای هنری، تنها ۱٪ از آثار قیمتی بالاتر از ۱٬۵۹۴ دلار داشتند و ۱۰٪ از معاملهگران برتر، حدود ۸۵٪ از کل تراکنشها را در اختیار داشتند. به بیان دیگر، اگرچه Nftها در ظاهر انقلابی در بازار هنر ایجاد کردند، اما بخش عمدهی معاملات در دست گروهی کوچک و محدود از سرمایهگذاران و دلالان دیجیتال بوده است، نه در میان عموم مجموعهداران یا هنرمندان مستقل.
فرش ایرانی در جهان NFT
در سالهای اخیر، حضور فرش ایرانی در بازار Nft به شکلی خلاقانه و متنوع گسترش یافته است. هنرمندان رشتههای گوناگون هنرهای تجسمی از طراحان و نقاشان گرفته تا عکاسان و هنرمندان دیجیتال با الهام از ساختار و زیبایی فرش، آثار خود را در قالب Nft به نمایش گذاشتهاند.
این حضور، نشاندهندهی جایگاه ویژهی فرش در گفتوگوی جهانی هنر معاصر است؛ چرا که فرش، نه تنها نماد فرهنگ و زیباییشناسی ایرانی است، بلکه با ورود به بستر بلاکچین، معنایی تازه از اصالت، یکتایی و مالکیت دیجیتال را میآفریند. هدف این هنرمندان، معرفی دوبارهی ارزشهای زیباییشناختی و فلسفی فرش ایرانی به جامعهی جهانی هنر است، جهانی که روزبهروز دیجیتالیتر میشود، اما هنوز تشنهی معنا و هویت است.
در فضای Nft، فرش دیگر تنها در قالب بافتهای سنتی حضور ندارد؛ بلکه در شکلهای تازهای چون طراحی دیجیتال، عکاسی مفهومی، آثار مولتیمدیا و ویدئو آرت بازآفرینی میشود. این آثار پلی میان میراث هنری ایران و فناوری نوین بلاکچین میسازند؛ پلی میان گذشتهی دستبافت و آیندهی دیجیتال. از پلتفرمهایی که بین هنرمندان محبوب است، می توان به opensea بزرگترین و پر استفادهترین بازار NFT اشاره کرد؛ هر هنرمندی میتواند در این پلتفرم آثار خود را ایجاد و بفروش برساند. البته برای هنرمندان ایرانی به علت محدودیتها کمتر مورد استفاده قرار میگیرد. از دیگر پلتفرمهای رایج Rarible, Foundation و Object است، که آثار هنرمندان ایرانی بسیاری در آنجا به اشتراک گذاشته و به فروش میرسد.
جهتگیریهای آینده
هرچند Nftها پدیدهای نو به نظر میرسند، اما مسیر رشد آنها ادامهی تلاشی قدیمیتر در بازار هنر برای ایجاد شکلهای قابل معامله از آثار موقت یا زودگذر است. با این حال، از آنجا که آثار دیجیتال در ذات خود تکنسخهای نیستند و میتوانند بهصورت بینهایت نسخهی مشابه وجود داشته باشند، Nftها میتوانند اکوسیستم تصاویر دیجیتال را دگرگون کنند؛ به این معنا که برای نخستین بار مفهومی از مالکیت دیجیتال و در نتیجه، شناسنامه یا اصالت دیجیتال را برای آثار هنری ایجاد میکنند. با گسترش فضای Nft، شاهد آزمایشهای جدیدی در زمینهی حق فروش مجدد برای هنرمندان هستیم؛ مثلاً در پلتفرمهایی مانند SuperRare، بخشی از مبلغ هر فروش بعدی بهصورت خودکار به خالق اثر بازمیگردد. این خودکارسازی حق فروش مجدد که گاه موجب دور زدن یا تکرار نقش نهادهای جمعآوری حق مؤلف میشود، ضرورت بازنگری در قوانین نظارتی مربوط به حق فروش هنرمند را یادآور میگردد. این نوع حق مالکیت، بهویژه برای هنرمندانی مفید است، که آثارشان در بازاری پر از معاملات مکرر، سفتهبازی و قیمتهای ناپایدار معامله میشود. در چنین شرایطی، Nftها میتوانند برای هنرمندان راههای تازهای برای حمایت مالی فراهم آورند و به آنها امکان دهند تا در روند ورود آثارشان به بازار و نظام اقتصادی هنر قدرت و نقش فعالتری ایفا کنند.